Zdrowie, Moda i Uroda

Poznane i na nowo odkrywane właściwości witaminy D

Witamina D jest jedną z niewielu, jakie organizm może wyprodukować samodzielnie, pod wpływem światła słonecznego. Wykazuje wielokierunkowe działanie, wpływając na wiele funkcji życiowych, m.in. na odporność, dlatego często określana jest “witaminą życia”.

Wpływ witaminy D na gospodarkę fosforanowo-wapniową oraz jej związek ze zdrowiem kości był znany już dawno. Jednak większość właściwości tej witaminy została odkryta i potwierdzona stosunkowo niedawno.

Właściwości witaminy D odkrywane na przestrzeni wieków

Właściwości witaminy D oraz jej funkcje w organizmie ludzkim zostały na nowo odkryte na przestrzeni ostatnich kilkudziesięciu lat. Wprawdzie już w XVII w. potwierdzono związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy promieniowaniem słonecznym a wpływem na kości u dzieci (badania Whistlera i Glissona)[1], zaś w XVIII w. stosowano w celu uzupełniania diety olej z wątrób rybich, to jednak zidentyfikowanie związku określonego mianem witaminy D nastąpiło znacznie później, bo w 1922 r[2]. Od tego czasu zaczęto sukcesywnie określać właściwości witaminy D, poznając jej chemiczną strukturę, odkrywając kalcytriol — jej aktywny metabolit, identyfikując receptor jądrowy kalcytriolu itd.

Początkowo witaminie D przepisywano głównie rolę w utrzymaniu homeostazy wapnia i fosforu, co jest potrzebne dla mineralizacji kośćca. Dopiero w 1936 r. zidentyfikowano jedną z form witaminy D, czyli witaminę D3, stwierdzając obecność w skórze 7-dehydrocholesterolu, który pod wpływem światła słonecznego ulega przemianom w cholekalcyferol[3].

Następny ważny moment nastąpił w II połowie XX w., kiedy zbadano i określono szczegółowo funkcje i metabolizm witaminy D. Do najbardziej rewolucyjnych odkryć w tym zakresie zaliczyć należy stwierdzenie obecności receptorów wit. D3 w organach i tkankach dotąd niekojarzonych z gospodarką fosforanowo-wapniową (badania Stumpfa i wsp. w 1979 r). Kolejne odkrycia utwierdziły naukowców w przekonaniu, że witamina D pełni w organizmie wielorakie funkcje. Dopiero w obecnym dziesięcioleciu określono szczegółowo kolejne właściwości i mechanizmy działania witaminy D[4].

Formy i mechanizm działania witaminy D w organizmie

Termin “witamina “D” dotyczy tak naprawdę grupy związków chemicznych, jednak odnosi się najczęściej do dwóch z nich:

  • witaminy D2 (ergokalcyferol), obecnej w organizmach roślinnych oraz w grzybach,
  • witaminy D3 (cholekalcyferol), znajdującej się w pokarmach pochodzenia zwierzęcego i syntezowanej w skórze pod wpływem promieniowania UVB[5].

Obie są rozpuszczalne w tłuszczach i różnią się nieznacznie jedynie budową. To substancje wyjściowe, które nie wykazują aktywności biologicznej. Ich aktywacja następuje dopiero pod wpływem przemian zachodzących w organizmie[6]

Sam efekt metaboliczny witaminy D2 i witaminy D3 w organizmie jest podobny, jednak wiążą się one z różnymi typami białek osocza, co skutkuje pewnymi różnicami w skuteczności działania.

Proces aktywacji witaminy D w organizmie jest złożony, przebiega wieloetapowo i polega na licznych przekształceniach. Jest ona magazynowana w tkance tłuszczowej i wątrobie. Początkowo uważano, że proces przemian z formy nieaktywnej w aktywną zachodzi tylko w nerkach. Obecnie wiadomo, że odbywa się również w przewodzie pokarmowym, układzie kostnym, mięśniach, neuronach, trzustce, gruczole krokowym i limfocytach[7].

[1] Tukaj C., Właściwy poziom witaminy D warunkiem zachowania zdrowia, Postepy Hig Med Dosw. (online), 2008; 62: 502-510, s. 503.

[2] Anuszewska A.L., Nowe spojrzenie na witaminę D, s. 32, https://www.pth.pl/userfiles/file/wit_d.pdf, [dostęp: 18.09.2020]

[3] Tamże.

[4] Cyt. Tukaj C., Właściwy poziom witaminy D…, s. 503.

[5] Kmieć P., Sworczak K., Korzyści i zagrożenia wynikające z suplementacji witaminą D, Forum

Medycyny Rodzinnej 2017;11(1):38-46, Via Medica, s. 40-41.

[6] Grafka A., Łopucki M., Kuna J., Kuna A., Pęksa B., Rola witaminy D w organizmie, Diagnostyka Laboratoryjna, 2019; 55(1): 55-60, s. 55.

[7] Tamże.